Swinging Jura

Olsztyn

Pierwsza wzmianka o Olsztynie pochodzi z kronik Janka z Czarnkowa z 1394 r. Osadnictwo w tym rejonie związane było z istniejącym już wtedy zamkiem. W 1448 wieku Olsztyn otrzymał prawa miejskie z rąk króla Kazimierza Jagiellończyka, a w 1532 roku prawo do jarmarków i targów. Okoliczności te znacznie wpłynęły na rozwój miasta. Najazd wojsk Maximiliana Habsburga w 1587 r., a niecały wiek później wojsk szwedzkich i pożar przyczyniły się do całkowitego zniszczenia miasta. Olsztyn pomimo statusu miasta królewskiego, stał się osadą rolniczą. Ukaz carski z 1870 roku formalnie pozbawił Olsztyn praw miejskich. Do dziś zachował się zabytkowy układ ulic z częściowo drewnianą zabudową. Obecnie Olsztyn jest siedzibą władz gminnych. Gmina Olsztyn obejmuje obszar 10913 hektarów i liczy około 8000 mieszkańców. Leży w granicach Parku Krajobrazowego "Orlich Gniazd". Na terenie gminy znajdują się dwa rezerwaty: "Zielona Góra" i "Sokole Góry". Jest jednym z najbardziej malowniczych zakątków Jury. Ruiny zamku, malownicze ostańce, lasy i wzniesienia nadają tej okolicy niepowtarzalny charakter. Obszar gminy jest terenem dogodnym do uprawiania różnorodnych sportów np. wspinaczki skałkowej, speleologii, paralotniarstwa, turystyki pieszej, rowerowej i konnej. W Olsztynie przez kilka kolejnych lat odbywały się niesamowite widowiska - największe w Polsce pokazy sztucznych ogni i laserów. Były to fantastyczne wydarzenia ściągające pod zamek blisko 200 tysięcy widzów. Władze gminy planują powrót do organizacji pokazów od przyszłego roku.

Zamek

Jedną z największych atrakcji turystycznych, trwale wpisanych w krajobraz Jury Krakowsko-Częstochowskiej, są górujące nad Olsztynem ruiny warownego średniowiecznego zamku. Został zbudowany prawdopodobnie w XIV wieku za panowania króla Kazimierza Wielkiego. Istnieją jednak teorie, że już wcześniej znajdowało się tutaj drewniane grodzisko pochodzące z XI wieku. W 1370 roku król Ludwik Węgierski oddał Olsztyn w lenno księciu Władysławowi Opolczykowi. Za knowania przeciwko Koronie zamek został Opolczykowi odebrany przez Władysława Jagiełłę w 1396 roku i przekazany w dzierżawę Janowi Odrowążowi ze Szczekocin. Władysław Jagiełło ustanowił w Olsztynie siedzibę starostwa niegrodowego. W latach 1442-57 zamek wielokrotnie najeżdżali książęta śląscy. W 1587 roku załoga pod wodzą Kacpra Karolińskiego odparła oblężenie wojsk arcyksięcia Maximiliana, ale zamek został poważnie uszkodzony.

W 1655 roku zamek uległ sile wojsk szwedzkich i od tej chwili ograbiony i zniszczony popadał w ruinę. W 1722 roku częściowo został rozebrany w celu pozyskania materiału dla odbudowy spalonego drewnianego kościoła w Olsztynie. Zamek olsztyński jest przykładem polskiego budownictwa obronnego od XI do XVII w. Do naszych czasów zachowały się fragmenty murów obronnych. Najbardziej okazałą częścią ruin jest powstała w XIII wieku 35 metrowa, okrągłą wieża, która w latach świetności warowni służyła jako więzienie dla skazanych na śmierć głodową, a w czasie wojny była ostatnim schronieniem dla oblężonych. W południowej i wschodniej części dziedzińca można oglądać fragmenty pomieszczeń mieszkalnych, a poza granicą murów prostokątna basztę obserwacyjną, zwaną Starościńską. W baszcie tej znajduje się platforma widokowa dostępna dla turystów. Ze wzgórza zamkowego roztacza się piękna panorama najbliższej okolicy: rezerwat "Sokole Góry", pomnik przyrody Góry Towarne.

Kościół

Zabytkowy kościół św. Jana Chrzciciela ufundowany został przez Jerzego Dominika Lubomirskiego w latach 1722-26. Jest przykładem kościoła jednonawowego, wybudowanego na planie krzyża, którego ramiona tworzą dwie prostokątne kaplice. We wnętrzu znajduje się pięć bogato zdobionych ołtarzy. W podziemiach kościoła mieści się trumna ze zmumifikowanym ciałem konfederata barskiego. Do chwili obecnej nie udało się ustalić jego tożsamości. Wokół kościoła rosną stare lipy w wieku od 170-270 lat, stanowiące pomniki przyrody.

Szopka

Warto zobaczyć Ruchomą Szopkę Olsztyńską "Betlejemowo pod strzechą", dzieło artysty Jana Wewióra. Znajduje się ona zaraz za rynkiem przy drodze na Biskupice na tej samej ulicy, co nasz obiekt, zaledwie 200 metrów od restauracji. Jest to jedna z nielicznych tego rodzaju ekspozycji w Polsce. Składa się na nią ponad 800 figur wykonanych z drewna lipowego, z czego ponad 300 jest ruchomych. Autor pracował nad nią przez 15 lat. Na podwórku gospodarza można zobaczyć sceny z historii zamku olsztyńskiego, prezentowane w podziemnym lochu. Jan Wewiór chętnie opowiada gościom legendy i mrożące krew w żyłach historie dotyczące ziemi olsztyńskiej.

Sokole Góry

Sokole Góry to największy rezerwat przyrody znajdujący się na terenie Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej.
Nazwa nadana przez miejscową ludność pozwala sądzić, że na wzgórzach tych były kiedyś gniazda sokołów. Do niedawna zamieszkiwały go również rzadkie w Polsce puchacze, o czym świadczy, m.in. nazwa skały Puchacz stanowiącej wschodni kraniec Sokolich Gór.
Sokole Góry składają się z dziesięciu kopulastych wzniesień i skalistych masywów, tworzących rodzaj gniazda górskiego, wzniesionego przeciętnie z ok. 100 m nad okoliczny teren (ok. 400 m n.p.m.). Z zachodu na wschód idą kolejno:

• Sokolica - grzbiet o długości około 1 km, jego południowo-wschodnia odnoga nosi nazwę Nowej Setki;
• Kamienna Góra - niskie, odosobnione wzniesienie na południe od Sokolej;
• Pustelnica - najwyższa część pasemka z wieżą triangulacyjną na szczycie 400 m n.p.m. (w północno-zachodniej odnodze góry znajduje się kilka jaskiń, południowa odnoga to Stare Setki);
• Puchacz;
• Knieja - na północ od Puchacza, już poza terenem rezerwatu;
• Donica - na południe od Puchacza, ale dużo niższa;
• Karzełek;
• Jodłowa Góra - południowo-wschodni cypel Donicy.

W Sokolich Górach znajduje się kilkanaście jaskiń, z których najsłynniejsze to jaskinie: Maurycego, Pod Sokolą Górą, Studnisko, Olsztyńska, Wszystkich Świętych i Koralowa. Wyższe partie rezerwatu to naturalny las bukowy. Pojedyncze drzewa modrzewia polskiego osiągają wiek 150 lat. W poszyciu i runie rosną storczyki (gniennik leśny, żłobik koralowy, lilia złotogłów), pod Knieją rośnie też chroniony krzew - kłokoczka południowa. Zwierzęta: wiewiórka, kuna leśna, sarna, dzik, lis, dzięcioły, jastrzębie gołębiarze, makolągwy, myszołowy, padalec, gniewosz plamisty. Odkryto tu osiem gatunków nietoperzy m.in.: nocek Natterera i nocek orzęsiony. Rezerwat ten jest również ostoją nielicznie występujących w kraju ptaków lelków kozodojów.

Góra Biakło

Biakło to wybitne wzgórze ostańcowe (340 m n.p.m.) w formie skalnego grzebienia zwieńczonego krzyżem. Łatwo do niego dojechać od strony parkingu przy szosie Olsztyn-Biskupice. Budują je bardzo grube ławice masywnego wapienia skalistego górnej jury (oksfordu). Ze szczytu roztacza się rozległy widok na znaczną połać Jury Częstochowskiej. Jest to najbardziej skalisty i górski fragment wyżyny. Ku zachodowi rozległe obniżenia porośnięte są borami sosnowymi - przedpole wyżyny zbudowane z miękkich skał jury środkowej schodzi ku dolinie Warty. Ku północy ciągnie się wąska i stroma "perć" Góry Lipówki, a dalej - olsztyńskie wzgórze zamkowe. Wszystkie te ostańcowe wzniesienia zbudowane są z grubych ławic twardego wapienia skalistego. Są one pozostałością po wyniesieniach dna płytkiego morza jurajskiego, które były miejscem bujnego rozwoju dennych organizmów (głównie gąbek i glonów). Te płycizny przypominały dzisiejsze rafy ciepłych oceanów, a wapień skalisty jest charakterystyczną skałą powstałą przy współudziale tych "kolonii". Na południowym krańcu skalnego masywu Góry Biakło, w wapiennym bloku istnieje oryginalna forma wietrzenia krasowego - okno skalne. Na wschód od przyszczytowego spłaszczenia - iglica wapienna, będąca też typowym elementem skalistego krajobrazu uformowanego przez procesy krasowe. Na wapiennych blokach pod szczytem występują liczne żłobki, żebra i jamki krasowe - klasyczny relief skał rozpuszczanych przez wody deszczowe.